Hạ về, tối đến nhẹ như một chiếc lá khô lìa cành, chao nghiêng rồi khẽ chạm xuống thềm rêu phong. Không còn cái lạnh hanh hao cuối xuân để con người tự cho phép mình yếu mềm, nhưng trong khoảng giao mùa chênh chao ấy, đôi bàn tay dường như vẫn thèm được sưởi ấm bởi một cái siết thật chặt, thật ân cần.

Gió thoảng qua hiên nhà mỏng như hơi thở. Nắng rớt xuống thềm vội vã, không còn đủng đỉnh trên những vòm lá xà cừ như tháng hai, tháng ba. Vạn vật âm thầm khoác lên mình một tầng sinh khí mới, rạo rực hơn, gấp gáp hơn. Và giữa nhịp chuyển mình ấy, phố phường bỗng ngập sắc lam của những chùm cẩm tú cầu, bồng bềnh như mây sà xuống tận mặt đất.

Tháng tư của nhiều người có thể bắt đầu bằng vạt sưa trắng, bằng bó loa kèn tinh khôi trên gánh hàng hoa. Nhưng với những tâm hồn trĩu nặng hoài niệm, tháng tư đôi khi bắt đầu từ một đóa cẩm tú cầu mang vẻ đẹp đầy âu lo: định bung nở sắc hồng tươi tắn, vậy mà lỡ làng thế nào lại chuyển sang dải lam tím bâng khuâng.

Cẩm tú cầu vốn là loài hoa mang trong mình bí ẩn của đất trời. Khi những nụ hoa bé xíu còn e ấp, chẳng ai biết rồi nó sẽ ban phát cho nhân gian màu sắc gì. Sự đổi thay ấy phụ thuộc vào lòng đất: mặn mòi, chát chua hay ngọt ngào. Tú cầu vì thế giống một thiếu nữ đang độ xuân thì, thoắt vui thoắt buồn. Nhìn từ xa tưởng lam dịu dàng, lại gần mới thấy tím u hoài; ngỡ tím thẳm sâu, dưới góc nắng xế lại hắt lên ánh hồng phai mộng mị. Nhưng dẫu mang nhan sắc nào, trong nắng đầu hạ, nó vẫn vươn mình đẹp một cách tinh tú và viên mãn.

Nó đẹp kiêu sa ngay cả khi bầy ong mật ồn ào, khi những cánh bướm lộng lẫy lởn vởn quanh mình. Cẩm tú cầu không cự tuyệt, cũng chẳng lơi lả. Nó đứng đó, tĩnh tại và kiêu hãnh. Chỉ là, dưới sắc hương liên tục đổi màu kia, sau hàng ngàn bông hoa nhỏ li ti ghim vào nhau thành một khối tròn trịa, có câu chuyện nào đang được cất giấu?

Chuyện kể rằng, nơi một vùng sơn cước sương giăng, có nàng thiếu nữ vừa tròn mười sáu tuổi. Nàng trong lành như giọt sương mai, đôi mắt chứa cả bầu trời bình yên. Nhưng vì nhan sắc ấy, nàng bị chọn làm vật hiến tế dâng lên thần linh, để đổi lấy mùa màng và sự an ổn cho bộ lạc.

Ngày lên đường, gió ngàn gào thét. Nàng nén nước mắt bước đi, bởi sâu trong lòng vẫn còn một lời đính ước. Người thiếu niên nàng yêu không cam tâm nhìn nàng bước vào chỗ chết, đã băng qua vách đá, rẽ tung bụi gai, đuổi theo trong tuyệt vọng. Giữa vòng vây bạo tàn, khi mũi tên tẩm độc lao về phía chàng, nàng không ngần ngại lấy thân mình che chắn.

Nàng ngã xuống. Máu thấm vào đất mùn, nhuộm đỏ bụi cây hoang dại. Rồi từ nơi ấy, dưới ánh mặt trời xuyên qua tán rừng, mọc lên một loài hoa kỳ lạ. Những cánh hoa nhỏ tụ lại thành hình tròn, rạng rỡ như nụ cười của nàng thiếu nữ kiên cường. Loài hoa ấy mang theo một tình yêu chưa kịp nở đã chịu cảnh sinh ly tử biệt, nên cứ giữ mãi vẻ đẹp vẹn nguyên, khao khát chở che và vĩnh hằng.

Nếu ngày xưa cẩm tú cầu đổi sắc vì một tình yêu khắc cốt ghi tâm, thì hôm nay, dường như nó đã hiểu đời hơn. Nó đổi sắc theo từng mùa thổ nhưỡng, không chỉ vì rung động, mà vì thấu hiểu một chân lý giản dị: trong mỗi giai đoạn của kiếp người, mỗi môi trường ta đặt chân tới, ta buộc phải mang một diện mạo khác để thích nghi, tồn tại và đi qua cuộc sống.

Ở thị thành, người ta không còn dùng gươm đao ép buộc nhau, nhưng đời sống vẫn bày ra vô vàn chọn lựa khắc nghiệt. Khi đứng trên đỉnh danh vọng, người ta khoác sắc đỏ rực rỡ. Khi chìm trong cô đơn đợi chờ, người ta đắm mình vào sắc tím thủy chung. Khi trái tim còn mộng mơ những điều chưa tới, ta lặng lẽ chọn sắc hồng thanh nhã. Và khi đã trải đủ dâu bể, tâm hồn thường ngả về sắc lam.

Sắc lam ấy không chói lòa, cũng không u uẩn. Nó là màu khói chiều rưng rưng trên mái tranh nghèo, là màu của khoảng trời sau cơn giông, là màu của sự an yên khi cõi lòng đã thôi dậy sóng. Có lẽ vì thế, sau muôn vàn biến thiên, cẩm tú cầu vẫn đẹp nhất khi khoác lên mình chiếc áo màu lam.

Cẩm tú cầu nở vào tháng tư, thời điểm nhân gian chất chứa nhiều hoài nghi. Người ta mượn ngày Cá tháng Tư để trao nhau những lời thật trong dáng hình lời nói dối. Người nghe cứ quẩn quanh nửa tin nửa ngờ. Kẻ yêu thầm có cớ dũng cảm nói ra, rồi nếu không được đáp lại, lại mỉm cười xót xa mà đổ lỗi cho “tháng tư dối lừa”.

Giữa thế giới hư thực ấy, tú cầu càng trở nên rõ ràng trong những dải màu nó chọn. Có lẽ loài hoa này hiểu rằng lời thật đôi khi phũ phàng nhưng lấp lánh như nắng mai; còn lời dối, dẫu huyễn hoặc, vẫn có thể long lanh và buốt giá như giọt sương trên khóe mắt. Đôi khi chính những điều mông lung, bất định lại đưa tâm hồn ta trôi về một miền bềnh bồng, cho ta được lãng mạn thêm một chút giữa đời sống nhiều mỏi mệt.

Cần chi tìm kiếm những triết lý cao siêu, khi cuộc đời này suy cho cùng cũng chỉ là cuộc dạo chơi ngắn ngủi nơi trần thế. Ta đến tay không, đi cũng tay không. Chỉ có kỷ niệm và những đoạn tình cảm từng đi qua trái tim là thứ ta thật sự được trải nghiệm.

Nhưng dạo chơi không có nghĩa là buông xuôi. Qua sự đổi thay dung mạo, cẩm tú cầu nhắc ta rằng muốn sống một đời ý nghĩa, con người cần đủ nhận thức để thấu hiểu bản ngã, và đủ dũng cảm để đối diện bão giông. Nó kiêu hãnh nở vào tháng tư, đón những cơn mưa đầu hạ rát mặt để rèn giũa sắc hương.

Thế gian ngàn năm vẫn vậy. Người ta yêu nhau say đắm vào tháng hai, giận hờn vô cớ vào tháng ba, rồi dối lừa, trốn chạy nhau trong tháng tư. Nhưng dẫu hạnh phúc hay khổ đau, nụ cười hay nước mắt, miễn là ta từng sống trọn vẹn và thành thật với trái tim mình, thì đến cuối cùng, sự giải thoát ấy vẫn là một dạng hình của hạnh phúc.

Cẩm tú cầu yêu màu lam bình lặng, nhưng vẫn bao dung khoác lên mình muôn vàn hương sắc khác. Không phải vì nó đổi thay vô định, mà bởi nó đã đủ trưởng thành để hiểu, để chấp nhận và để yêu thương những dáng hình rực rỡ của cuộc sống.

Tháng tư về, khẽ nghiêng mình ngắm cẩm tú cầu trong chiếc áo màu khói lam, bỗng thấy lòng nhẹ tựa một áng mây trời, bỗng thấy mình cũng mỏng manh như màu lam khói…

Lam Trang

Tác giả