N
gựa hoang của tác giả Hồ Huy là một tản văn mang đậm màu sắc triết luận hiện sinh, nơi hình ảnh “ngựa hoang” không chỉ là một biểu tượng nghệ thuật mà còn là hiện thân của bản thể tự do nguyên sơ trong con người. Với nhịp điệu chậm rãi, giàu chất tạo hình, kết hợp giữa hồi ức, suy tưởng, tác giả đã truyền tài nhiều lớp ý nghĩa sâu sắc, khiến người đọc phải quay vào bên trong tự nhìn lại và tham vấn chính mình.
Ngay từ đầu, hình ảnh ngựa hoang đã xuất hiện như một giấc mơ bản ngã: “Tôi mơ thấy mình là một ngựa hoang tung vó chạy trên những thảo nguyên xanh rì bóng cỏ.” Ngựa hoang ở đây không phải là loài vật đơn thuần mà là ẩn dụ cho khát vọng vượt thoát khỏi mọi ràng buộc – từ xã hội, định kiến đến chính nỗi sợ bên trong con người. Có lẽ chẳng mấy người đủ dũng cảm để dám mơ giấc mơ như thế, tự do “tung vó”, bỏ lại sau lưng “những người đuổi bắt hò la”.
Những trải nghiệm của “ngựa hoang” hay là hành trình của đời người? Năm tháng trôi qua, vui buồn trôi qua, ngựa hoang không bao giờ ngừng chạy, như đời người cứ tiếp tục trôi qua. Qua bao thù hận, qua bao hạnh phúc, rồi một ngày tự hỏi: Tôi muốn gì? Tôi muốn thù hận hay muốn hạnh phúc với “từng nhịp tim rung lên yêu thương”?
Có lẽ câu trả lời quá dễ dàng, nhưng có mấy người buông bỏ được thù hận để sống với vị tha và yêu thương? Những câu chữ tưởng chừng như giản dị nhưng tác giả đã xoáy vào người đọc những băn khoăn sâu thẳm nhất.
Không gian trong tác phẩm dần mở rộng biên độ tự do bằng hình ảnh thảo nguyên, biển và gió. Bức tranh toàn cảnh rộng lớn, gợi cảm giác tự do nhưng cô độc. Giữa mênh mông ấy chỉ có ta đối diện với chính mình, để rồi chợt nhận ra những “dây cương” vô hình đã trói mình lâu nay.
Trong tác phẩm, An xuất hiện như nhân vật đặc biệt – người đối thoại, đồng thời là tấm gương phản chiếu tư tưởng tự do của nhân vật “tôi”. An không nói nhiều, nhưng mỗi câu nói đều mang tính bản thể. Khi An thốt lên: “Ngựa hoang đâu chỉ là một loài vật… là minh chứng cho một thế giới mà ở đó sự tự do và vẻ đẹp tự nhiên vẫn còn được trân trọng”, ta thấy An không nhìn ngựa bằng con mắt tạo hình, mà bằng trực giác triết học. Đặc biệt, câu hỏi của An: “Liệu chúng ta có tự do thực sự không nhỉ?” đã mở ra trục tư tưởng trung tâm của tác phẩm. Đây là một câu hỏi hiện sinh, không cần câu trả lời ngay, bởi bản thân nó đã là một hành trình truy vấn “tôi là ai”.
An cũng là người phá vỡ khái niệm quen thuộc nhưng đầy mâu thuẫn: “tự do trong khuôn khổ”. Câu nói của An: “Làm gì có một thứ khuôn khổ nào tự do cơ chứ?” cho thấy tinh thần phản biện mạnh mẽ. Tuy nhiên, Ngựa hoang không cổ vũ sự nổi loạn vô thức. Tác phẩm khẳng định rằng khuôn khổ đời thường không nhất thiết là kẻ thù của tự do, bởi tự do đích thực không nằm ở việc tháo bỏ yên cương bên ngoài, mà ở chỗ không còn bị thống trị bởi cảm xúc, định kiến và sợ hãi.
Hành trình đến Khustain Nuruu, nơi ngựa Takhi sinh tồn, là cao trào biểu tượng của tác phẩm. Takhi – “những sinh vật chưa bao giờ khuất phục trước yên cương” – trở thành hình ảnh của tự do tuyệt đối, một sự hiện hữu không cần được định nghĩ. Một tâm trí tự do toàn, không cần dựa vào sự công nhận, không cần nép mình vào số đông để thấy an toàn, chỉ có “hiện hữu” với sự sống và tự do.
“Tôi là ai giữa cuộc đời này?”
Tản văn khép lại với câu hỏi tu từ mang tính hiện sinh, không nhằm tìm đáp án cố định mà để mỗi người mở ra hành trình tự do của chính mình, hành trình đi tìm bản thể. Đồng thời, gợi ra câu hỏi “Tự do là gì?” để mỗi người tự vấn chính mình, những gì mình theo đuổi liệu có thực sự là tự do hay chỉ là “định kiến về tự do”?
Ngựa hoang không chỉ là tác phẩm giàu tính nghệ thuật với nhiều hành ảnh ẩn dụ, mang tính biểu trưng với nhiều lớp ý nghĩa mà còn mang thông điệp nhân văn sâu sắc: hãy rũ bỏ những “yên cương” vô hình trong chính tâm hồn mình, xóa bỏ những định kiến, dám nhìn thẳng vào cảm xúc, vượt qua nỗi sợ hãi để sống với tình yêu thương nguyên thủy nhất trong mình.
Bích Hảo
